ผลกระทบจาก False Consensus Effect ที่ทำให้เราคิดว่าคนอื่นๆต้องคิดเหมือนเรา

คุณเคยรู้สึกหงุดหงิดใจไหมครับเมื่อมีคนไม่เห็นด้วยกับเรื่องที่คุณคิด โดยบางทีคุณอาจมั่นใจว่าทุกๆคนนั้น จะรู้สึกเหมือนกันเกี่ยวกับภาพยนตร์ ประเด็นทางการเมือง หรือแม้แต่วิธีในการดำเนินชีวิต สิ่งที่เกิดขึ้นนี้เราเรียกว่ามันว่า “ผลกระทบจากความเห็นที่ผิดพลาด” (False Consensus Effect) ซึ่งเป็นอคติทางจิตใจที่ทรงพลังมาก ที่เรามักจะสรุปเอาเองว่าคนอื่นมีความเชื่อ ความคิดเห็น ความชอบ และค่านิยมร่วมกับเรามากกว่าที่เป็นจริง เราจะมาเรียนรู้ถึงความคิดในลักษณะนี้กันครับว่า มันเกิดขึ้นจากอะไร ส่งผลอย่างไรต่อชีวิตบ้าง และจะปรับตัวกับ False Consensus Effect อย่างไร

อะไรคือ False Consensus Effect

ผลกระทบจากความเห็นที่ผิดพลาด (False Consensus Effect) คือ หนึ่งในอคติทางความคิด (Cognitive Bias) ที่ทำให้ผู้คนประเมินสูงเกินไปว่า คนอื่นๆคิดเห็นแบบเดียวกับตนเองมากแค่ไหน หรือพูดง่ายๆก็คือ มันทำให้เราเชื่อว่ามุมมอง นิสัย หรือความชอบของเรานั้นเป็นเรื่องปกติ และมีคนทำตามมากกว่าความเป็นจริง ผลกระทบนี้อธิบายว่าทำไมเราถึงรู้สึกว่า ความคิดของเรานั้นสมเหตุสมผลและเป็นเรื่องปกติ ในขณะที่ความคิดของคนอื่นอาจดูแปลกหรือผิดเพี้ยนไป นั่นเป็นเพราะสมองของเราชอบสร้าง “ทางลัด” (Shortcut) โดยใช้ข้อมูลจากกลุ่มคนที่เราใกล้ชิดเป็นหลัก ทำให้เราเชื่อไปเองว่าโลกภายนอกก็เป็นเหมือนโลกใบเล็กๆที่เราอาศัยอยู่

ภาพลวงตาของการได้รับอิทธิพลจาก False Consensus Effect นี้มักนำไปสู่ความเข้าใจผิด การตัดสินที่ผิดพลาด และความขัดแย้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเราต้องเผชิญหน้า กับความหลากหลายทางความคิด วัฒนธรรม หรือพฤติกรรมต่างๆ

จิตวิทยาเบื้องหลัง False Consensus Effect

ผลกระทบจากความเห็นที่ผิดพลาด (False Consensus Effect) เป็นเรื่องที่ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เกิดจากกระบวนการทางจิตวิทยาหลายอย่างที่ทำงานร่วมกัน เพื่อให้เรามองโลกในแบบที่สบายใจ และประหยัดพลังงานที่สุด โดยมีเบื้องหลังทางจิตวิทยาหลักๆ ดังนี้

1. การปกป้องตัวตน (Ego Protection)

เราทุกคนต้องการเชื่อว่าความคิดเห็นของเรา ไม่เพียงแค่ถูกต้องแต่ยังเป็นที่นิยมด้วย การที่คิดว่าคนอื่นเห็นด้วยกับเรา จะช่วยปกป้องความภาคภูมิใจในตัวเอง และทำให้เรามั่นใจมากขึ้น หากโลกภายนอกมีมุมมองที่แตกต่างจากเรามากเกินไป อาจทำให้เรารู้สึกว่าความคิดของเราผิดหรือเราไม่ปกติ ซึ่งเป็นสิ่งที่สมองพยายามหลีกเลี่ยง

2. มุมมองที่จำกัด (Limited Perspective)

โดยธรรมชาติแล้ว เรามักจะเลือกคบหาหรือใช้เวลากับคนที่คิดเหมือนกัน ซึ่งเป็นการสร้าง “ฟองสบู่” ทางความคิดของเราเอง การที่เราได้รับแต่ข้อมูลและมุมมองที่สอดคล้องกัน ทำให้เราเชื่ออย่างฝังใจว่าความคิดของเราเป็นเรื่องปกติและเป็นมาตรฐาน ทั้งที่จริงแล้วมันเป็นเพียงแค่ภาพสะท้อน ของกลุ่มคนที่เราใช้ชีวิตอยู่ด้วยเท่านั้น

3. ความง่ายในการประมวลผล (Cognitive Simplicity)

การคิดว่าคนอื่นเหมือนกับเรา ช่วยประหยัดพลังงานสมองอย่างมหาศาล เนื่องด้วยสมองของเราถูกออกแบบมาเพื่อทำงานอย่างมีประสิทธิภาพที่สุด การปรับตัวให้เข้าใจมุมมองที่แตกต่างกันอยู่ตลอดเวลา ถือเป็นเรื่องที่ซับซ้อนและต้องใช้พลังงานมาก ดังนั้น การสรุปง่ายๆว่า “ทุกคนก็คิดแบบนี้” จึงเป็นทางลัดที่สมองเลือกใช้เพื่อความรวดเร็ว

4. ความปรารถนาที่จะเป็นส่วนหนึ่ง (Desire for Belonging)

เราทุกคนมีความต้องการทางสังคม ในการเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มอย่างไม่รู้ตัว การเชื่อว่าความคิดของเราสอดคล้องกับคนในกลุ่ม ช่วยให้เรารู้สึกได้รับการ “ยอมรับ” และรู้สึกว่าตัวเอง “เป็นปกติ” การมีมุมมองที่แตกต่างจากคนอื่นมากๆ อาจทำให้เรารู้สึกโดดเดี่ยวหรือแปลกแยก ซึ่งขัดแย้งกับความต้องการพื้นฐานในการเข้าสังคมของเรา

ผลกระทบจาก False Consensus Effect

การที่เราคิดว่าคนอื่นคิดเหมือนเรานั้น ไม่ใช่แค่เรื่องที่ผิดพลาดเล็กๆน้อยๆ แต่อาจส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวง ต่อการใช้ชีวิตและการมีปฏิสัมพันธ์ของเรากับผู้อื่น โดยมีผลลัพธ์หลักๆที่อาจเกิดขึ้นมี ดังนี้

1. การสื่อสารที่ล้มเหลว

เมื่อเราเชื่อว่าทุกคนเข้าใจและเห็นด้วยกับเราอยู่แล้ว เราก็มักจะละเลยที่จะอธิบายเหตุผล หรือที่มาของความคิดของเรา ทำให้เกิดความเข้าใจผิดหรือความขัดแย้ง เพราะอีกฝ่ายไม่ได้มีข้อมูลพื้นฐานเหมือนเราตั้งแต่แรก ซึ่งส่งผลต่อการสื่อสารที่จะตามมา

2. การแบ่งขั้วทางสังคม

ผลกระทบนี้ทำให้เราไม่ยอมรับความเห็นที่แตกต่างได้ง่ายขึ้น เราอาจตัดสินว่าความเห็นที่ไม่เหมือนเราเป็น “เรื่องสุดโต่ง” หรือ “ผิดปกติ” เพราะมันไม่ตรงกับสิ่งที่เราคิดว่าเป็นมาตรฐาน บ่อยครั้งที่เราไม่พยายามทำความเข้าใจ แต่เลือกที่จะตั้งกำแพงและแบ่งคนออกเป็น “พวกเรา” กับ “พวกเขา” แทน

3. การตัดสินที่ผิดพลาด

เราอาจติดป้ายเชิงลบให้กับผู้คน เช่น “แปลก” “ผิด” หรือ “ไม่มีเหตุผล” เพียงเพราะพวกเขาเห็นโลกในมุมที่ต่างจากเรา สิ่งนี้ไม่ใช่การตัดสินจากข้อเท็จจริง แต่ถือเป็นการตัดสินที่เกิดจากการที่มุมมองของพวกเขา ไม่ตรงกับสิ่งที่สมองเราคาดหวังไว้ตั้งแต่แรก

4. ความเห็นอกเห็นใจที่ลดลง

การที่เราคิดว่าการมีความเห็นพ้องต้องกัน อาจทำให้เรามองข้ามประสบการณ์ส่วนตัว หรือเสียงของคนกลุ่มน้อยไป เพราะเราเชื่อว่าสิ่งที่เราเผชิญอยู่ คือ “ความจริงโดยทั่วไปที่ควรจะเป็น” สิ่งนี้จะลดทอนความอ่อนไหว และความเข้าใจในความหลากหลายลงอย่างมาก

ตัวอย่างของ False Consensus Effect ที่เกิดขึ้น

1. ตัวอย่างในชีวิตประจำวัน

• การโพสต์โซเชียลมีเดีย
  คุณโพสต์ความคิดเห็นทางการเมืองลงบน Facebook โดยเชื่อว่า เพื่อนและผู้ติดตามของคุณส่วนใหญ่จะเห็นด้วย เพราะคุณมักจะเห็นแต่โพสต์ที่สนับสนุนแนวคิดเดียวกัน แต่เมื่อมีคนที่ไม่เห็นด้วยเข้ามาโต้แย้ง คุณจะรู้สึกประหลาดใจหรือโกรธ เพราะคุณไม่ได้คาดหวังว่าจะมีมุมมองที่แตกต่างในวงสังคมของคุณ
• การศึกษา
  นักศึกษาที่ชอบเรียนวิชาคณิตศาสตร์คิดว่า “เรื่องนี้มันง่ายมาก ทุกคนก็น่าจะทำข้อสอบได้ดี” แต่เมื่อผลสอบออกมา คะแนนเฉลี่ยของห้องกลับต่ำกว่าที่เขาคิดไว้มาก นั่นเพราะเขาวัดความเข้าใจของคนอื่น จากมุมมองและความสามารถของตัวเอง
• การทำงาน
  คุณนำเสนอโปรเจกต์ใหม่ในที่ประชุม และเชื่อว่ามันเป็นแนวคิดที่ดีที่สุด และทุกคนต้องเห็นด้วย แต่เมื่อเพื่อนร่วมงานมีคำถามหรือข้อสงสัยมากมาย คุณจะรู้สึกว่าพวกเขาไม่เข้าใจหรือไม่เห็นด้วยกับคุณ ทั้งที่จริงแล้วพวกเขาอาจเพียงแค่ต้องการข้อมูลเพิ่มเติม

2. ตัวอย่างในเชิงธุรกิจและการตลาด

• การเปิดตัวผลิตภัณฑ์ใหม่
  ผู้จัดการผลิตภัณฑ์ตัดสินใจใช้แคมเปญโฆษณา ที่เน้นคุณสมบัติทางเทคนิคของสินค้า เพราะเขาเชื่อว่า “ลูกค้าทุกคนต้องสนใจข้อมูลเชิงลึกแบบนี้” แต่โฆษณานั้น กลับไม่ได้รับความสนใจจากคนทั่วไปเท่าที่ควร เพราะลูกค้าส่วนใหญ่สนใจประโยชน์ที่ใช้งานได้จริง มากกว่ารายละเอียดทางเทคนิค
• การปรับปรุงร้านค้า
  เจ้าของร้านกาแฟทาสีร้านใหม่เป็นสีที่เขาชอบมาก และคิดว่า “ลูกค้าต้องชอบสีนี้แน่นอน” แต่ยอดขายกลับไม่เพิ่มขึ้น เพราะสีที่เขาเลือก อาจไม่ได้ดึงดูดกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย หรือไม่สอดคล้องกับภาพลักษณ์ที่ลูกค้ามองหา

3. ตัวอย่างในความสัมพันธ์ส่วนตัว

• ในครอบครัว
  คุณรู้สึกว่าการฉลองวันเกิดเป็นเรื่องสำคัญมาก และทุกคนในครอบครัวต้องให้ความสำคัญเหมือนกัน แต่เมื่อพี่น้องของคุณไม่ได้แสดงออกถึงความตื่นเต้นเท่าที่คุณคาดหวัง คุณอาจรู้สึกน้อยใจทั้งที่สำหรับพวกเขา การแสดงความรักอาจไม่ใช่เรื่องการฉลองที่ยิ่งใหญ่เสมอไป
• ความสัมพันธ์คู่รัก
  คนหนึ่งในคู่รักรู้สึกว่า “ก็น่าจะรู้ว่าฉันไม่ชอบเรื่องนี้” หรือ “เธอต้องรู้ว่าฉันต้องการอะไร” โดยไม่ได้สื่อสารออกมาอย่างชัดเจน และเมื่ออีกฝ่ายทำในสิ่งที่ขัดใจ ก็จะเกิดความรู้สึกว่าอีกฝ่ายไม่ใส่ใจ หรือไม่รักกัน ทั้งที่จริงแล้วอีกฝ่ายไม่สามารถรับรู้ความคิดของเขาได้เลย

วิธีสังเกตและลดผลกระทบจาก False Consensus Effect

การที่เราตระหนักรู้ว่า เรามีแนวโน้มที่จะมองว่าคนอื่นเหมือนกับเรา คือ จุดเริ่มต้นที่สำคัญ แต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางความคิดนี้ ต้องอาศัยการฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งมีวิธีการช่วยให้คุณลดผลกระทบของ False Consensus Effect ได้ ดังนี้

1. ตั้งคำถามกับสมมติฐานของตัวเอง

เมื่อใดก็ตามที่คุณคิดว่า “ทุกคนต้องคิดแบบนี้” ให้หยุดแล้วถามตัวเองว่า เราได้ตรวจสอบแล้วจริงหรือไม่ มีความเป็นไปได้ไหมที่คนอื่นๆ จะมีมุมมองที่แตกต่างออกไปอย่างสมเหตุสมผล การตั้งคำถามเหล่านี้จะช่วยให้คุณ ดึงตัวเองออกจากอคติและเปิดใจรับความเป็นไปได้ใหม่ๆ

2. เปิดรับความหลากหลาย

พาตัวเองออกจากความคิดที่คุณสร้างขึ้น โดยลองอ่านหนังสือ ฟังพอดแคสต์ หรือพูดคุยกับคนที่มีภูมิหลัง วัฒนธรรม หรือแนวคิดที่แตกต่างจากคุณอย่างสิ้นเชิง การทำเช่นนี้จะช่วยให้คุณเห็นว่า โลกไม่ได้มีเพียงแค่ความคิดเห็นชุดเดียว เหมือนที่คุณเคยเชื่อมาตลอด

3. ยอมรับความไม่แน่นอนและปล่อยวาง

การที่เราไม่รู้ว่าคนอื่นคิดอะไรไม่ใช่เรื่องผิดปกติ การยอมรับว่าเราไม่สามารถเดาความคิดของคนอื่นได้ทั้งหมด จะช่วยลดความกดดันและทำให้เราเปิดกว้างมากขึ้น ความไม่แน่นอนนี้เป็นพื้นที่สำหรับการเรียนรู้ การเติบโต และการตัดสินใจที่ดีกว่าเดิม

4. ฝึกการฟังอย่างตั้งใจ

อย่าเพิ่งสรุปว่าคนอื่นเห็นด้วยกับคุณ แต่ควรเชิญชวนพวกเขาให้แสดงความคิดเห็นแทน เช่น “คุณมีความเห็นอย่างไรกับเรื่องนี้” หรือ “คุณมองเรื่องนี้ต่างออกไปหรือไม่” ที่จะแสดงให้เห็นว่า คุณเคารพความคิดเห็นของผู้อื่นและพร้อมที่จะรับฟังอย่างแท้จริง

---

ผลกระทบจากความเห็นที่ผิดพลาด (False Consensus Effect) คือ ทางลัดตามธรรมชาติที่สมองของเราเลือกใช้ แต่มันก็สามารถทำให้เราเข้าใจผิดได้ การที่เราเชื่อว่าคนอื่นคิดเหมือนเรานั้น อาจสร้างภาพลวงตาของการเห็นพ้องต้องกัน และสามารถนำไปสู่ความตึงเครียดเมื่อความจริงได้ทำลายภาพลวงนั้น การเชื่อมโยงและความเข้าใจที่แท้จริง ไม่ได้เริ่มต้นจากการทึกทักเอาว่าคนอื่นเป็นเหมือนกับเรา แต่เริ่มต้นจากการเคารพความแตกต่าง ดังนั้น การตระหนักถึงอคตินี้จะช่วยให้เรากลายเป็นคนที่มีความเห็นอกเห็นใจมากขึ้น เป็นผู้ฟังที่ดีขึ้น และเป็นผู้ที่ตัดสินใจได้อย่างชาญฉลาดมากขึ้นนั่นเอง

---