จิตวิทยาการแสดงความบริสุทธิ์ (Innocence) เมื่อผู้กระทำผิดสวมบทเหยื่อ (Victimhood) ผ่านการสื่อสารสาธารณะ
ในยุคที่ข่าวสารเดินทางกันด้วยความรวดเร็ว ภาพลักษณ์ในสายตาประชาชนอาจมีความสำคัญไม่แพ้ความจริง โดยเฉพาะเมื่อเกิดข้อครหาในเรื่องต่างๆ ผู้คนย่อมคาดหวังคำอธิบายและความรับผิดชอบ แต่ในบ่อยครั้งเรากลับเห็นคนที่ตกเป็นเป้าหมายแสดงท่าทีดูมั่นใจ ควบคุมอารมณ์ได้ดี หรือแม้แต่ตั้งรับอย่างแข็งกร้าว โดยพวกเขายืนยันว่าตนเองไม่ผิด บริสุทธิ์ ไร้เดียงสา ไม่มีอะไรต้องปิดบัง หรือกำลังถูกใส่ร้าย จนสุดท้ายกระแสสังคมกลับเห็นใจพวกเขา และข้อกล่าวหาเดิมก็เริ่มเลือนหายไป สิ่งที่เกิดขึ้นนี้ คือ ปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาและการสื่อสารที่เรียกว่า “การแสดงความบริสุทธิ์” (The Performance of Innocence) ซึ่งเป็นกระบวนการสร้างและรักษาภาพลักษณ์ความบริสุทธิ์ต่อหน้าสาธารณชน ไม่ว่าความจริงเบื้องหลังจะเป็นเช่นไรก็ตาม บุคคลนั้นอาจวางตัวเป็นผู้ถูกเข้าใจผิด ได้รับบาดแผลทางใจ หรือตกเป็นเหยื่อ ทั้งที่พฤติกรรมหรือหลักฐานอาจบ่งชี้ถึงความรับผิดชอบของตนเอง และเพื่อให้เข้าใจกลเบื้องหลังกลยุทธ์นี้ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ปรากฏการณ์ Anemoia กับเหตุผลที่เรารู้สึกคิดถึงยุคที่เราไม่เคยมีชีวิตอยู่
คุณเคยรู้สึกคิดถึงบรรยากาศในยุค 80s ทั้งที่เพิ่งเกิดหลังจากนั้นหลายทศวรรษหรือเปล่า หรือเคยรู้สึกดึงดูดใจอย่างน่าประหลาดกับบทเพลง แฟชั่น ภาพถ่าย รถยนต์ ภาพยนตร์ หรือไลฟ์สไตล์ ของยุคสมัยที่คุณไม่เคยมีประสบการณ์ร่วมจริงๆบ้างหรือเปล่า หากคุณเกิดความรู้สึกเหล่านี้อยู่บ้าง นั่นก็หมายความว่าคุณอาจกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์ Anemoia หรือ “ความรู้สึกโหยหาอดีตในยุคสมัยที่คุณไม่เคยมีชีวิตผ่านมาก่อน” ซึ่งฟังดูเหมือนจะเป็นเรื่องที่ย้อนแย้งในตัวเอง เพราะเราจะสามารถคิดถึงสิ่งที่ไม่เคยอยู่ในความทรงจำของเราได้อย่างไรใช่ไหมครับ โดยเฉพาะในวัฒนธรรมยุคปัจจุบัน Anemoia กลับปรากฏชัดเจนยิ่งขึ้น
The Small Joy Culture เมื่อความสุขเล็กๆกลายเป็นสิ่งสำคัญในชีวิตประจำวัน
การได้ดื่มกาแฟสักแก้วก่อนเริ่มงาน ของว่างคำโปรดระหว่างทางกลับบ้าน อ่านหนังสือเล่มใหม่ ซื้อดอกไม้ช่อเล็กๆ ออกไปเดินเล่นยามบ่าย ฟังเพลงเก่าชวนคิดถึง หรือกินของหวานที่สั่งเพียงเพราะแค่อยากกิน สิ่งเหล่านี้ได้ช่วยให้วันธรรมดาๆวันหนึ่งรู้สึกดีขึ้นมาได้ ซึ่งถือเป็นแนวคิดเบื้องหลังของ “Small Joy Culture” หรือ “วัฒนธรรมสร้างสุขเล็กๆ” ที่กำลังเติบโตขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งเป็นพฤติกรรมของผู้คนที่หันมาไขว่คว้าความสุขจากช่วงเวลาสั้นๆ ที่เข้าถึงง่ายและจัดการได้ด้วยตัวเอง มากกว่าการตั้งตารอความสำเร็จหรือเหตุการณ์ใหญ่ๆในชีวิตเพื่อที่จะมีความสุข โดยเฉพาะในโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ ข้อมูลข่าวสารที่เต็มหน้าฟีด ความเหนื่อยล้าจากโลกดิจิทัล และแรงกดดันที่ต้องสำเร็จมากขึ้นอยู่ตลอดเวลา ทำให้ผู้บริโภคกำลังค้นพบว่าความสุขนั้น ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องยิ่งใหญ่เสมอไป เพราะบางครั้ง แค่ช่วงเวลาเล็กๆมันก็เพียงพอแล้ว
Soft Individualism เมื่อคนรุ่นใหม่อยากแตกต่างโดยไม่จำเป็นต้องให้ใครสังเกต
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การแสดงตัวตนมักผูกติดอยู่กับการสร้างตัวตนให้โดดเด่น และมองเห็นได้ชัดเจนอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตัวให้แตกต่าง การโพสต์ไลฟ์สไตล์ตัวเอง การอวดความสำเร็จ สร้าง Personal Branding การแชร์ความคิดเห็น หรือการไขว่คว้าหายอดผู้ติดตาม ซึ่งสารสำคัญที่แฝงอยู่ภายใต้พฤติกรรมเหล่านี้ คือ การร้องบอกสังคมว่า “มองมาที่ฉันสิ นี่แหละคือสิ่งที่ฉันเป็น” แต่ทว่าในปัจจุบัน กระแสสังคมกำลังเริ่มเปลี่ยนไป โดยเกิดการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมใหม่ ที่ผู้คนยังคงต้องการรักษาความมีเอกลักษณ์ของตัวเองไว้ เพียงแต่ไม่ได้รู้สึกจำเป็นต้องพิสูจน์ หรือประกาศความพิเศษนั้น ให้ใครต่อใครรับรู้อีกต่อไป การแสดงออกในยุคนี้จึงเงียบสงบและมั่นคงกว่าเดิม ด้วยทัศนคติที่ว่า “ฉันรู้ดีว่าตัวฉันเองเป็นใคร”
เมื่อ No Brand กลายเป็น New Status กับจิตวิทยาเบื้องหลังการไม่ซื้อของแพง
ปรากฏการณ์ที่เรากำลังเห็นบ่อยขึ้นในกลุ่มผู้บริโภครุ่นใหม่ ก็คือ การยืนมองกระเป๋าหรูหรือสนีกเกอร์แพงๆ โดยถึงแม้ลึกๆแล้วจะชอบและอยากได้ แต่ด้วยงบที่ไม่พอหรือไม่ก็ไม่อยากจ่ายแพงขนาดนั้น และแทนที่จะยอมรับตรงๆว่า “ไม่มีเงินซื้อ” พวกเขากลับเปลี่ยนวิธีพูดเป็น “ทำไมต้องจ่ายแพงแค่ค่าโลโก้” หรือ “ซื้อของถูกกว่าฉลาดกว่าเยอะ” โดยหากมองเผินๆแล้วมันก็อาจดูเหมือนว่าแค่ความชอบที่เปลี่ยนไป แต่หากเรามองในมุมจิตวิทยานั้น เราจะเริ่มพบคำตอบครับว่า พวกเขากำลังเปลี่ยนความคิดเพื่อปกป้องความรู้สึกตัวเอง โดยเปลี่ยนเรื่องเล่าในหัวจาก “ฉันซื้อไม่ไหว” เป็น “ฉันเลือกที่จะไม่ซื้อ” จนกลายเป็น “การไม่ใช้ของแพง แปลว่าฉันฉลาด” ซึ่งถือเป็นปรากฎการณ์ที่น่าสนใจมาก ในฐานะนักการตลาดและการสร้างแบรนด์
เมื่อ “รีวิว 2/10” อาจไม่ได้แปลว่า “แย่” กับปรากฏการณ์ใหม่ของผู้บริโภคในยุคดิจิทัล
หลายๆคนคงเคยได้ยินกระแสแปลกๆ และอาจเป็นหนึ่งในปรากฎการณ์ที่เรียกว่า “รีวิว 2/10” บนโซเชียลมีเดีย ซึ่งหมายถึงเวลาที่มีคนไปร้านอาหาร คาเฟ่ สถานที่ท่องเที่ยว หรือแม้แต่ใช้สินค้าที่ตัวเองชอบจริงๆ แต่กลับรีวิวให้แค่ 2 เต็ม 10 โดยความพีคที่น่าตกใจ ก็คือ หลักฐานในโพสต์มันกลับฟ้องว่าตรงกันข้าม เพราะจานข้าวก็สะอาดเกลี้ยงเกลา หน้าตาดูมีความสุข รูปถ่ายสวยเป๊ะ แถมแคปชันยังบอกเป็นนัยว่าประทับใจสุดๆ ปรากฏการณ์นี้ค่อนข้างน่าสนใจมากครับ เพราะมันอยู่ตรงรอยต่อระหว่างพฤติกรรมผู้บริโภค การส่งสัญญาณทางสังคม ความประชดประชัน ความหายาก วัฒนธรรมดิจิทัล อัลกอริทึม และการจัดการชื่อเสียงของแบรนด์ ที่อาจเป็นพฤติกรรมจริงหรืออาจเป็นเทรนด์ของคนรุ่นใหม่ในการรีวิว ที่อาจส่งผลทั้งแง่บวกและแง่ลบต่อทั้งแบรนด์และผู้บริโภคได้ทั้งสิ้น
Psychology of Misinformation กับเหตุผลที่สังคมมักสร้าง “เรื่องเล่าแบบผิดๆ” ก่อนรู้ “ความจริง”
เมื่อเกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการกราดยิง การก่อการร้าย อาชญากรรมรุนแรง ภัยพิบัติ หรือการเสียชีวิตแบบฉับพลันของบุคคลสาธารณะ ในสังคมก็มักตกอยู่ในรูปแบบพฤติกรรมเดิมๆเสมอ โดยทันทีที่ข่าวแพร่ออกไป บรรดาชาวเน็ตก็จะเริ่มแชร์รูปภาพ อ้างว่ารู้ตัวผู้ก่อเหตุ รู้แรงจูงใจ หรือรีบเชื่อมโยงเรื่องราว ให้เข้ากับประเด็นเปราะบางอย่างการเมือง ศาสนา ชาติพันธุ์ สุขภาพจิต หรือผู้อพยพ ในเวลาไม่ถึงชั่วโมง เรื่องเล่าที่ปราศจากการตรวจสอบจากเจ้าหน้าที่ จะถูกพูดถึงอย่างแพร่หลาย ทั้งที่หลายๆครั้งก็เป็นเรื่องเท็จทั้งสิ้น
7 เทคนิคทางจิตวิทยาในการสร้าง Brand Recall ให้ติดอยู่ในใจลูกค้า
การที่คนจำแบรนด์หรือถึงขึ้นที่ ระลึกถึงแบรนด์ (Brand Recall) ได้แบบอัตโนมัติ ไม่ใช่ได้มาจากการสร้างงานครีเอทีฟสวยๆ แต่นั่นเป็นผลมาจากเรื่องของจิตวิทยาล้วนๆครับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคที่ข้อมูลล้นหลามอย่างมหาศาล การทำแค่คอนเทนต์ให้คนเห็นไม่ได้แปลว่าเขาจะจำได้จริง โดยลูกค้าอาจจะเห็นโฆษณา ไถฟีดผ่านๆ หรือแม้แต่เคยกดไลค์ แต่สุดท้ายก็ลืมแบรนด์เราอยู่ดี เพราะในความเป็นจริงแล้ว คนเราจะจำแบรนด์ได้ก็ต่อเมื่อสมองรับข้อมูลเข้าไปเก็บไว้
Psychology of Premium ทำไมคนยอมจ่ายมากขึ้นเพื่อ “คุณค่าที่รู้สึกได้”
หากมองผ่านเลนส์ของเศรษฐศาสตร์แบบดั้งเดิม ผู้บริโภคมักถูกคาดหวังให้ตัดสินใจอย่างมีเหตุมีผลที่สุด โดยมุ่งเน้นการมองหาประโยชน์ใช้สอยสูงสุดในราคาที่ต่ำที่สุด แต่ทว่าในความเป็นจริง พฤติกรรมของมนุษย์กลับสวนทางกับสมมติฐานนี้อย่างสิ้นเชิง ไม่ว่าจะเป็นการที่ผู้บริโภคเต็มใจควักเงินจ่ายค่ากาแฟแก้วละเป็นร้อยทั้งที่มีทางเลือกอื่นที่ถูกกว่า การยอมจ่ายราคาแพงลิ่วให้กับสินค้าแฟชั่นไฮเอนด์ ที่ฟังก์ชันการใช้งานแทบไม่ต่างจากเสื้อผ้าทั่วไป หรือการยอมจ่ายแพงกว่าให้กับแบรนด์ ที่มอบผลประโยชน์ในรูปแบบที่จับต้องไม่ได้ คำตอบของความย้อนแย้งทั้งหมดนี้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับมูลค่าจริงของตัวสินค้า แต่เป็นเพราะ “คุณค่าที่รับรู้ในจิตใจ” (Perceived Value) ต่างหาก เพราะแท้จริงแล้วผู้คนไม่ได้จ่ายเงินให้กับสิ่งที่สินค้าชิ้นนั้นเป็น แต่พวกเขาจ่ายให้กับสิ่งที่พวกเขา “เชื่อ” ว่ามันเป็นตัวแทนต่างหาก
